JEOTERMAL KAYNAKLAR VE DOĞAL MİNERALLİ SULAR RUHSATI

1) Bakanlık: Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanlığını,

2) MTA: Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğünü,

3) MİGEM: Maden İşleri Genel Müdürlüğünü,

4) İdare: İl özel idarelerini,

5) Kaynak: Doğal yolla, sondaj veya kuyularla jeotermal akışkan veya doğal mineralli su,

gaz veya bunların birlikte elde edildiği yerleri,

6) Jeotermal kaynak: Jeolojik yapıya bağlı olarak yerkabuğu ısısının etkisiyle sıcaklığı

sürekli olarak bölgesel atmosferik yıllık ortalama sıcaklığın üzerinde olan, çevresindeki sulara

göre daha fazla miktarda erimiş madde ve gaz içerebilen, doğal olarak çıkan veya çıkarılan su,

buhar ve gazlar ile yeraltına insan düzenlemeleri vasıtasıyla gönderilerek yerkabuğu veya

kızgın kuru kayaların ısısı ile ısıtılarak su, buhar ve gazların elde edildiği yerleri,

7) Doğal mineralli su: Yerkabuğunun farklı derinliklerinde, uygun jeolojik şartlarda doğal

olarak oluşan bir veya daha fazla kaynaktan yeryüzüne kendiliğinden çıkan ya da çıkartılan,

mineral içeriği ve diğer bileşenleri ile tanımlanan; tedavi, şifa amaçlarıyla da kullanılan

içmece suyu, şifalı su ve benzeri adlarla anılan soğuk ve sıcak doğal suları,

8.  Jeotermal alan: Yapılan bilimsel ve teknik çalışmalarla sınırları belirlenen ve üzerinde

jeotermal kaynak veya jeotermal kaynakla birlikte doğal mineralli suların bulunduğu alanı,

9) Jeotermal sistem: Jeotermal alan oluşumunu sağlayan; beslenme alanı, akışkan, ısı

kaynağı, rezervuar ve/veya zonu, örtü kaya ve boşalım alanının tümünü kapsayan, jeotermal

kaynak ve/veya doğal mineralli suların çıktığı ve/veya üretildiği, kendine özgü jeolojik yapısı,

hidrojeolojik ve kimyasal özellikleri olan sistemi,

10) Jeotermal rezervuar: Sıcaklık ve jeokimyasal açıdan doğal bir denge içinde bulunup

bir bütünlük ifade eden, değişik şekillerde dışardan beslenen yarı açık veya kapalı sıcak su

ve/veya buhar üretim ortamını,

11) Sondaj: Jeotermal akışkanları aramak, üretmek, kullanım sonrası reenjekte etmek,

rezervuarı gözlemlemek veya test etmek için bilimsel yöntemler ve uygun araçlar

kullanılarak, gereken derinlik ve çapta yeryüzünden kaynağa doğru jeolojik takip ile delik

kazma ve açma işlemi ile jeotermal rezervuar oluşturmak için akışkan enjekte etmek için kuyu

açma işlemini,

12) Akışkan: Kaynaklardan elde edilen su, gaz ve buharı,

13) Kaptaj: Akışkanın doğal olarak ve/veya bilimsel yöntemler ve uygun araçlar

kullanılarak rezervuardan yeryüzüne ulaşmasından itibaren kirlenmesinin önlenerek ve

korunarak daha sağlıklı şekilde değerlendirilebilmesi için kullanım öncesi özel teknikle

yapılan toplama havuzlarında, galeri ve/veya kuyularda biriktirilmesi işlemini,

14) Koruma alanı: Kaynak ve bunların bağlı olduğu jeotermal sistemin; bozulmasına,

kirlenmesine ve sürdürülebilir özelliğinin yitirilmesine neden olacak dış etkenlerden korumak

amacıyla sahanın jeolojik, hidrojeolojik yapısı, iklim koşulları, zemin cinsi ve tipleri, drenaj

sahası sınırı, kaynak ve kuyu çevresindeki yerleşim birimleri, endüstri tesisleri, çevrenin

topoğrafik yapısı gibi unsurlara bağlı olarak belirlenmiş önlemler alınması gereken, içerisinde

yapılan faaliyetlerin kontrol ve denetime tâbi olduğu ve gerektiğinde yapılaşma ve arazi

kullanım faaliyetleri kısıtlanabilir alanları,

15) Bloke alan: İşletme ruhsatı verilmiş bir jeotermal kaynaktan yapılan üretim

faaliyetlerinin etkilenmemesi için işletme ruhsatı sahibi dışındaki talep sahiplerine kapatılmış

ve işletmeye açılmayacak alanları,

16) Enjeksiyon: Akışkanların, yapay yöntemlerle jeolojik formasyonlara gönderilmesini,

17) Reenjeksiyon: Üretilen jeotermal akışkanların yapay yöntemlerle kullanıldıktan sonra

tamamının veya kalan kısmının üretildikleri jeolojik formasyonlara geri

gönderilmesini/basılmasını,

18) Deşarj: Jeotermal akışkanın kullanımından sonra reenjekte edilemeyen kısmının veya

tamamının çevre kirliliğine neden olmayacak şekilde başka alıcı ortamlara gönderilmesini,

19) Test: Rezervuarın üretimi, yönetimi ve izleme programını oluşturmak için fiziksel ve

kimyasal parametreleri belirlemeye yönelik yürütülen çalışmaları,

20) Emniyetli verim: Jeotermal sistemi ve rezervuar dengesini bozmayacak şekilde aynı

rezervuardan birim zamanda üretilebilecek azami akışkan miktarını,

21) Ruhsat: Sınırları belirlenmiş bir alanda kaynak tespiti ve işletilmesi faaliyetlerinin

yapılabilmesi için verilen izin belgesini,

22) Proje: Kaynaktan yararlanmak amacıyla yapılacak çalışmaları düzenleyen, belirlenen

usûl ve esaslara göre hazırlanan, arama ve işletme dönemindeki faaliyetlerin başlaması,

gelişimi ve bitirilmesi ile ilgili süreleri içeren, beyan niteliğindeki metni,

23) Arama: Jeotermal sistemden akışkan elde etmek amacıyla jeolojik araştırmalarla

başlatılan, jeokimyasal ve jeofizik çalışmalarla desteklenen, yapılan tüm çalışmalara ait

verilerin değerlendirilmesi sonucu belirlenen lokasyon veya lokasyonlar da amaç ve tekniğine

uygun olarak jeolojik takiple açılan sondaj çalışmaları ile üretime yönelik test çalışmalarını da

içeren projede belirtilen faaliyetler bütününü,

24) Arama ruhsatı: Sınırları belirlenmiş bir alanda, kaynak arama faaliyetlerinde

bulunulabilmesi amacıyla projeye dayalı verilen izin belgesini,

25) İşletme: Arama faaliyetleri sonucunda elde edilen kaynağın üretim, kullanım,

Reenjeksiyon, enjeksiyon, deşarj ve bu faaliyetlere yönelik sondaj çalışmalarını içeren projede belirtilen faaliyetler bütününü,

26) İşletme ruhsatı: Belirli bir alanda akışkanın üretilebilmesi ve değerlendirilmesi için

projeye dayalı verilen izin belgesini,

27) Faaliyet: Jeotermal kaynakların aranması, geliştirilmesi, işletilmesi ve terk edilmesi ile

jeotermal ve doğal mineralli suların kullanılması hususundaki işlemleri,

28) Faaliyet raporu: Ruhsat döneminde yönetmelikle belirlenen kıstaslara göre yıllık

olarak hazırlanan ve faaliyetler ile ilgili gelişmelerin idare ve MTA’ya bildirilmesini sağlayan

raporu,

29) Kira sözleşmeleri: İşletme ruhsatına dayalı kullanım alanlarıyla ilgili hakların,

başkalarına kiralanmasını sağlayan sözleşmeleri,

30) Mücbir sebep: Sel, yangın, deprem, çökme, heyelan, savaş hali ile yönetmelikte

belirtilen diğer halleri,

31) Beklenmeyen haller: Jeoloji ve kaynak şartlarındaki beklenmeyen fiziksel ve kimyasal

değişiklikler ile ilgili mevzuat gereğince diğer kurumlardan alınması gereken izinlerin

alınamaması durumlarını,

32) Teminat: Kaynağın değerlendirilmesine yönelik faaliyetlerde, kamu can ve mal

sağlığını etkileyecek durumların oluşması ve ruhsat sahibi tarafından gerekli tedbirlerin

alınmaması halinde kullanılmak üzere arama, işletme ve bloke alanları için nakdi para, banka

ve özel finans teminat mektubu, Devlet bono ve tahvili olarak idareye verilen güvenceyi,

33) Gayrisafi hasılat: İşletmenin toplam yıllık cirosu olup, işletmelere ait tahakkuk eden

her türlü mal ve hizmet satış bedelleri, faizler ile yapılan kiralamaların dahil olduğu miktarı,

ifade eder.

Mülkiyet ve ruhsat

MADDE 4- (1) Jeotermal kaynaklar ve doğal mineralli sular, Devletin hüküm ve tasarrufu

altında olup bulundukları arzın mülkiyetine tâbi değildir. Kaynağa ilişkin faaliyetlerin

yapılabilmesi için bu Kanuna göre Ruhsat alınması zorunludur.

(2) Jeotermal kaynaklar ve doğal mineralli sulara ilişkin haklar, medeni hakları

kullanmaya ehil Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarına, statüsünde jeotermal kaynaklar ve doğal

mineralli sularla ilgili faaliyet yapabileceği hususu yer alan Türkiye Cumhuriyeti kanunlarına

göre kurulmuş tüzel kişiliği haiz şirketlere, bu hususta yetkisi bulunan kamu iktisadi

teşebbüsleri ile müesseselerine, bağlı ortaklıkları ve iştirakleri ile diğer kamu kurum, kuruluş

ve idarelerine verilir. Jeotermal kaynaklar ve doğal mineralli sulara ilişkin haklar gerçek veya

tüzel tek kişi adına verilir.

(3) Jeotermal kaynaklar ve doğal mineralli sulara ilişkin haklar, miras yolu ile intikal eder.

Bu haklar, bütün mirasçıların vekâletini havi bir vekâletname ile ikinci fıkrada belirtilen

niteliklere sahip mirasçılardan birine veya üçüncü bir şahsa devredilir. Mirasçıların ittifak

edememeleri halinde mirasçılardan birinin müracaatı ile mahkeme mirasçılardan bu hakkın en

ehil olana tahsisine veya bu da mümkün olmazsa ruhsatın satılmasına karar verir. Mahkeme

bu hususu basit muhakeme usûlü ile halleder. Eğer dava söz konusu değil ise altı ay içerisinde

intikal işlemleri tamamlanmayan ruhsatlar feshedilir. Devir ve intikal işlemlerinin ne şekilde

yapılacağı yönetmelikle belirlenir.

 

Ruhsatlar

Arama ruhsatı

MADDE 5- (1) Arama ruhsatı müracaatları, talep sahibi tarafından 1/25000 ölçekli pafta

adı ve koordinatları belirtilerek beş bin hektarı geçmeyecek şekilde arama projesi ile birlikte

idareye yapılır. Müracaatlarda öncelik hakkı esastır. Aynı yer için aynı anda birden fazla talep

olması halinde, projeler incelenerek en hızlı ve en fazla yatırımı teklif eden proje sahibinin

talebi tercih edilir.

(2) İdare, müracaat alanı hakkında bilgileri MİGEM’ bildirir. Arama için başvurulan

saha, önceki diğer başvurular ile çakışıyorsa, MİGEM çakışan kısımları çıkararak kalan saha

için “arama ruhsatı” verilebileceğini idareye bildirir. İdare, verilen ruhsatı koordinatları ile

birlikte kayıtlara alınmak üzere MİGEM’ bildirir.

(3) Arama ruhsat süresi üç yıldır. Faaliyetlerin olumlu gelişmesi ve ilave etütlere ihtiyaç

duyulması halinde revize proje verildikten sonra idarece uygun bulunması halinde bir yıl

uzatılır ve uzatma MİGEM’ bildirilir. Arama ruhsatı süre uzatım talebi, ruhsat süresi

bitiminden önce idareye yapılır.

(4) Arama ruhsatı döneminde idarenin bilgisi dâhilinde, çevrenin kirletilmemesi kaydı ile

sadece test amaçlı üretim yapılabilir.

(5) Birden fazla ili içine alan arama ve işletme faaliyetlerinde başvurular alanın büyük

olduğu il idaresine yapılır ve işlemler alanın küçük olduğu il idaresine bildirilir.

 

İşletme ruhsatı

MADDE 6- (1) Arama ruhsatı sahibinin, arama ruhsat süresinin son günü akşamına kadar

işletme projesi ile idareye işletme ruhsatı başvurusunda bulunması halinde “işletme ruhsatı”

verilir ve varsa tespit edilen bloke alanıyla birlikte MİGEM’e bildirilir.

(2) İşletme ruhsatı sahipleri, işletme faaliyetine geçmek için ilgili kurumlardan gerekli

izinleri almakla yükümlüdür.

(3) İşletme ruhsatı sahibi, projesinde belirtilen süre içinde işletmeye geçmez veya herhangi

bir sebeple işletme ruhsatının iptal edilmesi durumunda teminat irat kaydedilir ve saha idare

tarafından ihaleye çıkarılır. İşletme projeleri ile ihaleye katılan isteklilerden idareye en fazla

geliri teklif eden istekliye işletme ruhsatı verilir ve MİGEM’ bildirilir.

(4) İdareden izin alınmaksızın, projede yer alan herhangi bir kuyunun yenilenmesi,

sayısının ve kapasitesinin artırılması, enjeksiyon, Reenjeksiyon, üretim amaçlı tüm sondaj

faaliyetleri ile diğer proje değişiklikleri ve revizyonları yapılamaz. İdare, gerekli görülen

hallerde, bedelini ödemek kaydıyla, MTA’dan değerlendirme isteyebilir.

(5) İşletme ruhsatı süresi otuz yıldır. Süre sonunda ruhsat sahibinin talep etmesi

durumunda onar yıllık dönemler halinde uzatılır. Süre uzatımları MİGEM’ bildirilir.

(6) Doğal çıkış halindeki jeotermal ve doğal mineralli sular için, kaptajı yapılarak

doğrudan işletme talepleri de İdarece bu Kanun hükümlerine göre işletme ruhsatına bağlanır

ve MİGEM’ bildirilir.

Teknik sorumluluk ve faaliyet raporu

MADDE 7- (1) Arama ve işletme ruhsatı süresince, faaliyetlerin ilgili mühendislik

dallarından bir mühendisin sorumluluğunda sürdürülmesi zorunludur. Teknik sorumlu

olmaksızın faaliyette bulunulması halinde, ruhsat teminatı irat kaydedilerek, faaliyetler

durdurulur.

(2) Teknik sorumlu; kaynağın aranması, araştırılması, geliştirilmesi ve üretiminde bilimsel

ve teknik esasları gözeterek görev ve sorumluluklarını yerine getirir. Ancak doğal mineralli su

işletmelerinde ilgili mühendislik fakültesi mezunu herhangi bir kişi teknik sorumlu olarak

bulunabilir.

(3) Teknik sorumlu veya sorumlularca hazırlanan yıllık arama ve işletme faaliyet

raporlarının ruhsat sahibince iki nüsha olarak takip eden yılın Mart ayı sonuna kadar idareye

verilmesi zorunludur. Faaliyet raporlarının bir nüshası idare tarafından MTA’ya gönderilir.

(4) Arama ve işletme faaliyet raporlarının süresi içerisinde idareye verilmemesi halinde,

teminatı irat kaydedilerek iki aylık ek süre verilir ve teminat iki ay içerisinde iki katına

tamamlattırılır. Bu süre sonunda da faaliyet raporunun verilmemesi halinde arama ruhsatı

iptal edilir ve MİGEM’ bildirilir.

Mücbir sebep ve beklenmeyen hal

MADDE 8- (1) Ruhsat sahibi, mücbir sebep veya beklenmeyen halin ortaya çıkması

durumunda, gerekçe ve süre belirtilmek kaydıyla on gün içinde idareye müracaat ederek

geçen sürenin ruhsat süresine eklenmesini ve bu sürede yükümlülüklerinin askıya alınmasını

talep eder. Ruhsat sahibi tarafından idareye yapılan müracaat tarihi, mücbir sebebin başlama

tarihi olarak kabul edilir.

(2) Ruhsat sahibi, mücbir sebep veya beklenmeyen hallerin ortadan kalkmasından itibaren

en geç üç ay içinde faaliyete geçmek zorundadır. Bu süre içinde faaliyete geçilmediği

takdirde, teminatı irat kaydedilerek yeniden teminat vermesi ve faaliyete geçmesi için ruhsat

sahibine üç ay ek süre verilir. Bu süre sonunda da teminat yatırılmaz ve faaliyete geçilmez ise

ruhsat iptal edilir.